Ana sayfa Middle Earth Kitaplar Arda’da Amblem ve Heraldik

Arda’da Amblem ve Heraldik

PAYLAŞ

Tarih boyunca heraldik, yani arma bilimi, uygarlıklar arasında  büyük bir önem taşırdı. Hanedanlara, krallara, soylu kişilere veya belli başlı topluluklara yapılan armalar, onları birbirinden ayırmayı kolaylaştırırdı. Bizim tarihimizde olduğu gibi Tolkien Legendarium’unda da birçok krallık ve bireyler  farklı arma, sembol ve amblem kullanırdı. Bu yazımda sizlere  elimden geldiğince bunları açıklamaya çalışacağım.

ELF HERALDİK KURALLARI VE UYGULAMALARI

Elfler, heraldik armaların oluşturulması için belli başlı kurallar oluşturmuşlardır. Bunlar kısaca aşağıdaki gibi özetlenebilir:

  • Erkekler için yapılan armalar bir eşkenar dörtgenin içinde tasarlanırdı.
  • Kadınlar için yapılan armalar bir daire içinde tasarlanırdı.
  • Hane ve ülke armaları bir kare içinde tasarlanırdı.
  • Arma sahibinin rütbesi dış kenara ulaşan “noktalar” tarafından belirlenirdi. Prensler için dört, krallar için altı ve sekiz arası nokta kullanılırdı. Elf atalarının en yaşlıları için, misal Finwë, bu sayı on altıya kadar çıkabilirdi.

HERALDİK TARİHİ

Heraldik kuralları hem Sindar hem de Noldor tarafından uygulanırdı, ki bu bize armaların her ne kadar ilkel bir şekilde olsa da Cuiviénen’de halihazırda kullanıldığına işaret olabilir; ama aynı zamanda elfler böyle fikirler için henüz kültürel olarak sofistike halde olmayabilirlerdi.Kurallar aynı zamanda zaman içinde değişmiş olup önce sözlü bir gelenek olarak daha sonra da yazılı bir şekilde oluşmuş da olabilirdi.Kuralların kimin tarafından oluşturulduğunu düşündüğümüzde ise iki olasılık karşımıza çıkıyor; eğer Noldor kuralları yapmış ise, Elwë’nin anti-Noldorin politikası yüzünden Sindar’ın bu kuralları benimsemiş olması biraz garip olurdu. Öte yandan Noldor’u bu kuralların belirleyicisi olarak destekleyecek şey ise yukarıda belirttiğimiz kurallara göre, Noldorin soylularının armalarında diğerlerine göre daha yüksek statüye sahip olmasıdır.Aynı zamanda Sindar da pekala bu kuralların oluşturmuş olabilirdi; Noldor, Beleriand’a geldiklerinde Sindar dilini kullanmışlardı, bunun yanında aynı zamanda Sindar’ın heraldik kurallarını da benimsemiş olabilirlerdi.

Peki ya Elf heraldiğinin asıl amacı neydi? Ortaçağ dönemlerinde armalar her zaman savaş ile alakalıydı, şövalyeler baştan aşağıya zırh kuşanmış olsa bile bir şekilde kolaylıkla tanınabilinmeliydi. Bundan dolayı tasarlanan armalar özgün şekil ve renklerle bariz farklar ortaya koyup, çok uzaktan fark edilmeliydi. Bu koşulları düşündüğümüzde Eldar armalarının bunu karşılamadığını açıkça görebiliriz, bunun iki koşuldan dolayı kaynaklandığını söyleyebiliriz; ya Elf armaları savaş yerine sadece tanınma amaçlı tasarlanıyordu ya da Elflerin bildiğimiz üzere olağanüstü görüş yeteneklerini kullanarak armaları ne kadar uzakta olursa olsun ayırt edebiliyorlardı.

Dahası, Ortaçağ’ın erken dönemlerinde armalar, uygulandıkları kalkanın şekline göre tasarlanıyordu. Buradan belki de Elflerin başlarda eşkenar ve yuvarlak kalkan kullandığını çıkartabiliriz. Eski uygarlıklarda her ne kadar yuvarlak kalkan yaygın olsa da, eşkenar kalkanlar nadir olarak kullanılırdı. Aynı zamanda eşkenar kalkanın şekli korunmada eksikliklere yol açabilirdi.

Sanırım buradan varacağımız nihai sonuç, Elf heraldiğinin(her ne kadar sonradan değişmiş olsa bile) savaş alanında kullanılmaya yönelik olarak ortaya çıkmadığı olacaktır.Bundan ziyade, birincil görevi Eldalië’nin kral ve kraliçelerini temsil etmek, kayıtlarda ve eserlerde onları belirlemekti.

ELDAR’DA HERALDİK

 

Finwe

Finwë

Finwë’nin armasında Elwë’nin armasında olan kanatlı ayın zıttı olarak bir kanatlı güneş görebiliyoruz. Finwë her ne kadar ilk güneşin doğuşundan önce ölse de, Noldor’un kralı olarak Aman’ın ışığını ve İki Ağaç’ı gördü. Kenara ulaşan on altı nokta, onun Quendi’nin en yaşlılarından ve Noldor’un yüksek kralı olmasını simgeliyordu. Armasındaki parlak sarı ve kırmızı renkler varisleri olan Fëanor, Fingolfin ve Finarfin’in armasında da yer bulduğunu görebiliriz.

Elu Thingol

Elwë

Elwë Sindocollo’nun yani daha çok bilinen ismiyle Elu Thingol’ün armasında etrafı yıldızlarla donatılmış bir kanatlı ay görüyoruz. Bu kanatlı ay Finwë’nin armasındaki kanatlı güneşin tam tersi. Bunun sebebi ise büyük bir ihtimalle, ikisinin de Büyük Yolculuk’a beraber başlamaları ama sonradan Elwë’nin Melian’ın büyüsüne kapılıp o zamanlara sadece Elbereth’in ışıklarıyla aydınlanan Orta Dünya’da kalmış olmasıdır. Öte yandan Finwë, Aman’a ulaşıp ağaçların ışığında bir yerleşim kurdu. Kenarlara ulaşan noktalara bakarak, Elwë’nin rütbesinin Finwë’nin yarısı kadar olduğu kanısına varabiliriz.

Melian

Melian

Doriath’ın Maia’sının diğer hiçbir kadın ya da erkek armasına benzemeyen karmaşık bir armaya sahip olduğunu görebiliriz. Armada bulunan hem yıldız hem de çiçek benzeri şekiller onun kızı Lúthien ve eşi Elu Thingol ile olan bağlantısını gösteriyor. Armanın ortasında bulunan eşkenar dörtgen ise genellikle erkek armalarında olmasına rağmen, onun kadın cinsiyetini belirliyor. Bu, onun bir Maia oluşuna ve bedenini istediği biçim ve cinsiyete sokabileceğine dair bir olasılık olabilir.

Feanor

Fëanor

Fëanor’un arması babası Finwë’nin ateşli renklerini taşıyor, aynı zamanda bu ateş çağrışımını dairenin içinden dışına doğru giden alev dalgaları ile daha da ileri taşıyor. Bu dalgalar onun isminin anlamı olan “Ateş’in Ruhu” ile ilintilendirilebilir(ama bu dalgaları aynı çıkarımı yapamayacağımız Fingolfin’in armasında da görebiliriz.). Armanının ortasında ise Fëanor’un en görkemli eseri olan Silmaril yer alıyor. Onun etrafı ise renklendirilmiş alanlarla çevirili ki bu da Fëanor’un icat ettiği kristal oluşturma sanatına bir ipucu olabilir.

star_of_the_house_of_feanor_by_origamist

Fëanor’un Yıldızı

Moria’nın batı kapısında gördüğümüz bu yıldız, Fëanor’un izinden giden bütün Noldor halkı için kullanılan bir amblemdir. Gümüş renginde olan bu yıldız, Fëanor’un kendi armasına benzerlik gösteren sekiz ışın ve dikene sahiptir.

Fingolfin

Fingolfin

Fingolfin’in arması kardeşi Fëanor’un arması ile olan benzerliği aşikar olsa da, doğal olarak, bir Silmaril betimlemesinden yoksun. Mavi tema üstündeki gümüş yıldızlar büyük bir olasılıkla Fingolfin’in Silmarillion’da bahsedilen bayrağındaki mavi ve gümüş renklerinin kaynağıdır. Finwë’nin her oğlunda olduğu gibi, armasında kenara ulaşan sekiz nokta vardır.

Finarfin

Finarfin

Her ne kadar babası ve kardeşlerindeki o “alevli” görünüme sahip olsa da, Finarfin’in armasındaki bu alev dalgaları daha sakin, bu sebeple de  armaya daha dengeli bir görünüm veriyor. Finarfin’in armasının kardeşlerininkinden bariz farkları olmasının sebebi kardeşleri Noldor’un isyanında Orta Dünya’ya yolculuk ederken, onun Aman’da kalmayı tercih etmiş olması olabilir.

Finrod

Finrod

 Finrod Felagund’un kullandığı arma diğer bütün Elf armalarından farklı idi; simetrik bir görünüşü yoktu ve armasındaki renkler toprağı yansıtıyordu. Armasında bulunan harp ve meşale ise Finrod’un doğu Beleriand’daki ormanlarda dolaşıp insanlara harp çalmasından ötürü olabilir. Finrod’un karşılaştığı halk Bëor’un halkı idi ve armayı o halkın yapmış olması pekala mümkündü.

Luthien 1Luthien 2

Lúthien

Lúthien Tinúviel, iki benzer arma kullandığı bilinen tek Elfti ve iki arma da çiçekler üstüne kuruluydu. İlk arma, doğumunda çiçek açan beyaz niphredil’i taşıyor, ikincisi ise merkezinde bulunan elanoru. İlk armada olan yıldızlar babası Thingol’dekilerin bir yansımasıdır. İlk bakışta dışa ulaşan noktaları görmek zor olsa da, iki arma için de bu sayı dördü geçmeyecektir. İlk armada nokta olarak kuzeydoğu, kuzeybatı, güneydoğu ve güneybatıyı işaret eden çiçekleri diğerinde ise kenarlardaki çiçekleri bir nokta olarak kabul edebiliriz. Bu nokta sayısı ona Doriath’ın prensesi olarak doğru statüyü sağlayacaktır.

Idril's heraldry

Idril

Idril Celebrindal’in arması peygamber çiçeğine benzer bir dizayn taşıdığını görebiliriz. Idril’in özellikle bu çiçekle ilişkilendirilmesinin sebebi ise altın saçında taşıdığı çiçek olabilir.Dışa ulaşan on iki nokta ona bir yüksek kralın kızı olarak gereken rütbeyi sağlar.

Idril’in arması Gondolin’den Númenor’a getirilmiş, orada ise diğer birçok Númenor armasının yapımında örnek olarak baz alınmıştır. Daha sonraları ise Elendil tarafından Gondor’a getirilmiştir. Gondolin’in armalarının kendilerine has bir şekilde yapıldığını bilsek de, bu Idril’in arması için söz konusu değil, ki bu da o geleneklerin sadece şehirin On İki Hane’siyle kısıtlı olduğu hakkında bir ipucu verebilir bize.

Gil Galad

Gil-Galad

İsminin anlamı olan “Parlak Yıldız”ı ve Gil-Galad’ın Düşüşü adlı ağıttaki

Sayısız yıldız, göklerdeki tarlasında

Görünürdü gümüş kalkanının aynasında

mısralarına baktığımızda Gil-Galad’ın armasının gökyüzünü kaplayan yıldızları betimlemesi son derece doğaldır. Her ne kadar dışa ulaşan noktaların sayısı belirgin olmasa da, statüsü ona en az dört tane sağlayacaktır.

Silmarils

Silmariller

Bir şahıs yerine bir obje için tasarlanmış olduğu bilinen tek bir arma vardır, bu da tahmin edebileceğiniz üzere Silmariller’e ait. Silmariller’in neden kendilerine has bir bayrağı olduğu ise belirsiz. Belki de bu arma Noldor’un davasını vurgulamak için Melkor’la olan savaşında kullandığı bir bayrak için tasarlanmıştı. Arka plandaki ağaç ise yüksek olasılıkla Altın Ağaç, Laurelin, yani Silmariller’in ışığının bir kısmını aldığı ağaçtır.

GONDOLIN’İN ON İKİ HANEDANI

Turgon’un takipçileri Nevrast’ta halihazırda heraldik geleneklerini oluşturmuşlardı. Oluşturdukları gelenekler Orta Dünya’da kendilerine özgündü ve ortaçağın bildiğimiz heraldiğine daha yakındı. Oluşturdukları armalar, tek renkli tema üstüne işlenen sembollerden oluşuyordu ve uygulandıkları kalkanlar uzun ve konik özelliklere sahipti. Gondolin’de kullanıldığı bilinen bu heraldik büyük bir ihtimalle şahsi kullanımdan çok, On İki Hane’nin kullanımı için tasarlanmıştı. Bunlar, şehrin güvenliğinden sorumlu olduğu bilinen soylu birliklerdi.

Tuor’un armasının dışındakiler hakkında verilen heraldik bilgileri, doğrulanmamış bir kaynak olan “Kayıp Öyküler Kitabı”ndan yola çıkarak verilmiştir.

Turgon

Kral’ın Hanedanı

Turgon ve hanesi, “ay, güneş ve kızıl kalp” amblemlerine sahipti ve belirgin  renkleri şüphesiz ki herbiri bir amblemle bağlantılı olan beyaz, altın ve kırmızıydı. Kalp şehirin güneyinde gömülü olan Turgon’un babası, Fingolfin’i simgeliyordu. Güneş ise büyük olasılıkla Turgon’un büyükbabası Finwë’nin arması ile bağlantılıydı.

Tuor

Ak Kanat Hanedanı

 Kral’ın en cesur askerleri miğferlerine kuğu veya martı kanatları takarlardı ve armaları mavi kalkan üstüne çizilmiş bir kuğunun kanadından oluşurdu. Tuor’un bulduğu ve kaderini haneye katılıp onu yönetmekle belirleyen kalkan ve miğfer de budur.

Maeglin

Köstebek Hanedanı

Bu hanedanı yöneten Maeglin, usta bir madenci idi ve görünüşe bakılırsa kendini de bir köstebekle eşleştirmişti. Kalkanları ise samurdan ve gösterişsiz idi, tıpkı Morgoth Belegurth’un kalkanı gibi. Nihayetinde ise Gondolin’e ihanet edip Morgoth’la işbirliği yapan yine Maeglin olmuştu.

House of Swallow

Kırlangıç Hanedanı

Bu hane beyaz, koyu mavi, mor ve siyah giyinen heybetli okçulardan oluşurdu. Liderlerinin ismi Duilin idi ve kalkanlarına bir temren işlenmişti. Kırlangıç ise bu oku hatırlatıyor olabilirdi, havada hızlıca süzülüp daima hedefini vururdu.

Egalmoth

İlahi Ok Hanedanı

Egalmoth’un hanesindeki herkes oldukça zengindi ve altın ve mücevherattan hoşlanırdı. Miğferlerinde büyük bir opal taşı vardı ve kalkanları ise gök mavisi renginde idi. Kalkanlarının ortasında ise yedi tane değerli taştan; yakut, ametist, safir, krizopras, topaz ve kehribardan oluşan bir mücevher vardı.

Glorfindel

Altın Çiçek Hanedanı

Bu hanenin lideri Glorfindel idi ve arması ise ışık saçan bir güneşin üstüne yerleştirilmiş bir çiçekten oluşuyordu. Kalkanın yeşil rengi ise, Glorfindel’in giysilerinin “bahardaki kırlar”ı çağrıştırmasından ötürüdür.

House of the Harp

Harp Hanedanı

Bu hanenin bireyleri altın ve gümüş renklerde giyinirdi, siyah kalkanlarının üzerine ise gümüş bir harp işlenmişti. Yalnızca Salgant’ın, yani Maeglin’e, Gondolin’in düşüşü sırasında destek çıkan liderlerinin harpı altındandı. İki hanedanın da kalkanlarının benzerliği gözümüze çarpıyor, belki de bu durum Maeglin’in Salgant üzerindeki etkisi sayesinde oluşmuştu.

Rog

Öfke Çekici Hanedanı

Bu hane, demirci ve zanaatkarların birliğiydi, Rog tarafından yönetilirlerdi, gürzlerle savaşırlardı ve ağır kalkanlara sahiptiler. Amblemleri vurulmuş bir örs idi ama armalarında kıvılcımlar saçan bir çekiç bulunurdu. Arma’nın rengi hakkında bir bilgimiz olmasa bile “kırmızı altını ve siyah demiri çok severlerdi.” ifadesi bize bir ipucu verebilir.

Geri kalan haneler; Sütun Hanedanı ve Kar Kulesi Hanedanı, Ağaç Hanedanı, Fıskiye Hanedanı’nın armaları hakkında ise bir bilgi yoktur.

EDAIN’DE HERALDİK

Edain, Beleriand’a geldiğinde heraldiğin kurallarını(ve belki de konseptini) hemencecik benimsemişti. Şüphesiz ki Edain’deki heraldiğin öncüsü Bëor’du, Finrod Felagund ile olan dostluğu ona bilinen en eski insan armasını vermişti. İlk yapılan armalarda Elf dostlarınınkinin aksine daha çok toprağımsı renkler kullanılmış ve armaların sadece dikey eksende sahip olduğu simetri onları tümüyle simetrik armalar kullanan Elf’lerden ayırmıştır. Aynı zamanda bir örnek dışında “nokta” sembolojisini de gözardı etmişlerdir.

BİRİNCİ ÇAĞ

 

Beor

Bëor

Bëor’un arması büyük olasılıkla Elf kurallarına göre bir erkek için yapılan ilk armaydı ve insanların armalarının içinden, birçok yönüyle Elf’lerinkini andıran bir armaya sahipti(tabii Eärendil’i saymazsak.). Tamamen simetrik bir görünümü vardır ve Eldarin’in genelde erkekler için kullandığı şekle sahiptir. Yine de Elf’lerin görkemli armalarının yanında daha sade ve kullandığı doğal renklerle daha dünyevi bir görünümü vardır.

Hador

Hador

Hador’un armasındaki tasarımın nedenleri kesin değil. Bildiğimiz üzere Hador, Fingolfin’in büyük bir dostuydu ve belki de buradan Finwë ve varisleri tarafından kullanılan alevli renklerin onun armasına da yansımış olabileceğini düşünebiliriz.

Beren

Beren

Beren’in armasının ortasında Luthien’le beraber Morgoth’dan çaldıkları silmaril bulunur. Onun üstünde ise Silmaril’lerin bulunduğu Thangorodrim, Angband’ın üç zirvesi belirir. Silmaril’in hemen altında da taşa uzanırcasına gözüken kızıl bir el bulunur. Bu el aynı zamanda Beren’in Carcaroth’a kaptırdığı eli de sembolize ediyor olabilir. Üzerindeki yıldızın anlamı belirgin olmasa da, Eärendil’in yıldızı olarak yerini alacak Silmaril’in tasviri olabilir.

Earendil

Eärendil

Eärendil’in armasının odağı, merkezinde tasvir edilen, etrafına altı ışık demeti yayan Silmaril’de yatar. Kenardaki karanlık noktalarda ayın dört evresi bulunur. Ayın orada bulunması Eärendil’in bir yıldız olma kaderini yansıtabilir ama aynı zamanda armayı tamamen simetrik olmaktan kurtaran da yine o aydır. Bu belki de onu yarı-Elf olarak ayırmamızı sağlar. Altı ışık demetine, ters yöne doğru giden bir diğer altı ışık demeti eşlik eder. Böylece oluşan on iki nokta annesi Idril’in arması ile açık bir benzerlik gösteriyor ve bu benzerlik taşıdıkları aynı renk arkaplanla daha da kanıtlanmış hale geliyor.

Haleth

Haleth’in Hanesi

Haladin’in armasında başına buyruk bir ağaç, bir çiçek çifti, ve ceviz veya yaprağı simgeleyebilecek turuncu noktalar görüyoruz. Haladin’in büyük bir kısmı ormanı ve yanlızlığı severdi ki bunu da armada görebiliriz. Armada göze çarpan diğer bir nokta ise şahsi bir arma dışında eşkenar dörtgen kullanarak Elf kurallarını bozması.

ÜÇÜNCÜ ÇAĞ

15865-white-tree-of-gondor-1920x1200-vector-wallpaper

Gondor ve Arnor

Üçüncü Çağ’da Dúnedain’in teknolojik ve kültürel seviyede yükselmesiyle birlikte, heraldik gelenekleri Eldarin geleneklerinden farklı bir hal alıp, daha zarif bir hale bürünmüştür. Armalarını genellikle renkli bir arkaplan üstüne tek renkli sembollerle(genellikle beyaz ya da gümüş) dizayn etmişlerdir. Bu eğilim belki de Gondolin’in On İki Hanedanı’ndan yani Dúnedain’in atalarından onlara miras kalmıştı.

Elendil’in ve varislerinin amblemi yedi adet beş köşeli yıldızdı ve her biri Elendil’in Númenor’dan getirdiği her bir palantíri’yi temsil ediyordu. Gondor bu amblemi Minas Ithil’de yetişen Nimloth ile beraber arma olarak kullandı. Elendil’in kral boyu daha sonralardan bir kraliyet simgesi olarak bu armaya Gümüş Taç’ı eklediler. Arnor’da ise tek bir beş köşeli yıldız arma olarak kullanılmaya başlandı, Elendilmir adındaki bu yıldız ise Elendil’in yıldızını temsil ediyordu. Gondor’da yıldız ve gümüş taçlı arma işlevini yitirse de, Elessar’ın gelip Birleşik Krallık’ı kurmasıyla bu durum sona erdi.

Rohan

Rohan ve Eorl Hanesi

Rohan amblem olarak yeşil bir arka planın üstüne yerleştirilmiş bir at sembolünü kullanmıştır. Bunun nedeni ise oldukça açık. Rohan’ın büyük bir bölümü yeşil kırlarla kaplıydı ve Rohirrim’in en büyük varlığı atlarıydı. Tasvir edilen at ise büyük bir ihtimalle Mearas yani, Rohan’ın krallarının bindiği beyaz attı.

KHAZAD’DA HERALDİK

Moria

Cücelerin heraldik geleneği hakkında bildiklerimiz aşırı derecede sınırlı. Bildiğimiz tek şey ise Moria’nın batı kapısı, Durin’in Kapıları’ndaki oymalardan geliyor. Kapının üzerinde diğer her şey ile birlikte, Ölümsüz Durin’in amblemini görebiliriz. Bu amblem, yıldızlarla taçlandırılmış bir tacın altına yerleştirilmiş bir çekiç ile bir örsten meydana geliyordu. Bu yıldızlar Durin’in Kheled-zâram’a baktığında başının üstünde gördüğü Valacirca takımyıldızını simgeliyordu.Çekiç ve örs ise cücelerin, yaratıcıları Valar’ın Demircisi Aule’ye karşı gösterdikleri bir hürmet olarak açıklayabiliriz.Dikkatimizi çeken başka bir nokta ise yine Fëanor’un Yıldızı.  Bildiğimiz üzere Beleriand’ın sular altında kalışından sonra Noldor, Khazad-dûm’un batı kapısı Eregion’un yakınında kendilerine yeni bir krallık kurdular. Bu sayede cüceler ve Noldor arasında bir dostluk tohumu yeşerdi, işte Fëanor’un Yıldız’ı da bunu simgeliyordu.

Kaynakça:

http://forodrim.org/gobennas/heraldry/heraldry.htm

İllüstrasyonlar:

http://aglargon.deviantart.com/

Yorumlar