Ana sayfa Middle Earth Kitaplar Arda’nın Tarih Yazarları ve Lambengolmor

Arda’nın Tarih Yazarları ve Lambengolmor

PAYLAŞ

Giriş:

Merhaba Tolkien’e gönül vermiş dostlarım! Bu makalede, Lambengolmor’daki vakanüvisler ve bunlara ilaveten bilinen diğer tarih yazarları hakkında var olan bilgiler bilinen en ince ayrıntısına kadar işlenecektir. Yer alan bilgilerin çoğunluğu History of Middle-Earth (HoME) isimli Türkçe’ye çevirilmemiş 12 kitaplık seriden elde edilmiştir. Legendarium’da bu tarih yazarlarının yeri ciddiyetle önem teşkil etmektedir ve “Tolkien’ı Anlamak” meselesinde öncelikle bunlar hakkında bilgi sahibi olmak gereklidir. Yine de bu yazıya başlamadan önce temel oluşması için okumadıysanız, “Kırmızı Kitap ve Tolkien’ın Mitoloji Hayali” isimli başka bir makalemi okumanızı öneririm. Orada Tolkien hakkında bilgilere ve onun görüşlerine yer verilerek kanıtlarla sunulmuş “Tolkien’ı Anlamak” meselesini zihninizde temellendirdikten sonra, burada daha çok Legendarium İç Tarihinden teknik bilgilerle ilminizi pekiştirebilirsiniz.

Aşağıdaki şablonda gösterilen yazarların önemli kısmı, onların eserleri ve bunların bize ve Profesör Tolkien'a ulaşma süreci iki aşamada incelenecektir. Birinci bölümde daha çok Lambengolmor'dan önemli isimler ve onların hayatlarıyla beraber eserleri; ikinci bölümde ise geriye kalan ufak boşlukları dolduran irfan kitapları yer alır.

Arda'nın Tarih Yazarları ve Lambengolmor

Birinci Kısım: Yazarlar

 

Lambengolmor; Elflerin dil, tarih gibi ilimlerde öne çıkmış tarihte bilinen önemli üstadlarının oluşturduğu bir topluluktur. Tek bir dönemde sınırlı kalmayıp yüz yıllara hatta bin yıllara yayılmıştır. Bilinen isimleri RúmilFëanor ve Pengolodh'dur. Günümüzde ise Tolkien'ın mirasçısı olan kimseler tarafından aynı isim altında süregelmektedir. Lambengolmor kelimesi; "lambe" (dil) ve "ingolmo" (alim üstad) kelimelerinin birleşiminden oluşur. Tek başına "Dil Bilimci Üstadlar" olarak çevirilebilir.

Fëanor'un tarihe tek katkısı Tengwar adındaki alfabe olduğundan; bu yazıda Fëanor'a ayrı bir başlık açılmamış, Tengwar'a Rúmil bahsinde değinilmiştir.

Valinorlu Rúmil:

Rúmil, tarihçilerin bilinen en eski isimlerinden biridir ve en eski yazılarda bile yer alır. İsminin anlamı bilinmemektedir. “Rûm” (gizem, sır)[1] kelimesiyle bağlantılı olabileceği düşünülmektedir ancak ismi bir anlam ifade etmek zorunda değildir çünkü pek çok eski elf ismi bir mana taşımamaktadır.[2]

Rumil - Lambengolmor 2
Bir Rúmil Tasviri

Rúmil; bir Noldo elfi ve bilgedir ve Valinor’daki Tirion şehrinde yaşamaktadır. Özellikle Valinor ve tarihi hakkında çok önemli eserler vermiştir. Bu sebeple Valinor’un Bilge Elfi[3] ve Tirion’un Eski Bilgesi[4] olarak çağırılmaktadır. En ünlü eserlerinden biri, Quenta Silmarillion’un girişi niteliğinde olan Ainur’un Müziği’ni anlatan Ainulindalë’dir.[5]

Rúmil zamanla uğraşında giderek daha az aktiflik göstermiştir (Valinor'da ölme ihtimalinin düşüklüğünü de göz önünde bulundurarak) çünkü birçok yazıtında kendinden “ tükenmiş" bir ilimdar olarak bahseder. I Equessi Rúmilo (Rúmil’den Deyişler) adında bir çalışmada onun Valinor’lu elflerin eski günleri hakkındaki düşünceleri toplanmıştır. Bu çalışma başka konularla birlikte Valarin diliyle de ilgilidir. Bu başlık ve etrafında toplanıp sözlerini kaleme alan müritleri de olması, kendisinin Sokratesvari bir mevkiye ulaştığının göstergergesidir. Deyişler’in sadece bir kısmı sürgün edilen Noldor’un hafızasında yaşamıştır. Çok sonralar Pengolodh tarafından derlenmiş ve bu kalıntılar Pengolodh’un Lammas eserinin başında sunulmuştur.[4]

Rúmil’in bilgeliğinin en büyük kanıtlarından birisi de Valian Yılı ile 1179’da icat ettiği, Sarati de denilen[4] Tengwar alfabesidir.[6]  Bu, Arda’da bilinen en eski yazı sistemidir ve sonralar Orta-Dünya’da tüm halklar tarafından kullanılacak olan Fëanor’un Tengwar’ı da bundan esinlenmedir.

Aman Yıllıkları adında, tarih yazarlarının özel ilgi duyduğu yıllıklar vardır. Bu yazılarda Ay ve Güneş’in yaratılışına kadar Valinor’da yaşananlar bir bir anlatılmıştır ve Quenta Silmarillion’un en büyük kaynaklarından biridir. Bir el yazmasında Rúmil, bu yıllıkların yazarının kendisi olduğunu belirtmiştir.[6] Fakat başka bir yerde ise, bu yazıları sadece Valian Yılı ile 1496’da yaşanan Noldor’un Hükmü’ne kadar yazdığını söylemiştir. Bu zamandan sonra yıllıkların yazarlığını başkaları devralmıştır.[7] Bunun iki açıklaması olabilir: Ya kendisi Fëanor Hanesi’ni takip etmemiş ancak Túna’dan yola çıkıp geri dönenlerden Noldor’un hikayesini duymuştur, ya da Finarfin’i takip ederek onlarla gitmiş ve yine onlarla beraber geri dönmüştür. İki durumda da, Rúmil’in Beleriand’a hiç gitmediği anlaşılır.

Rúmil ayrıca diller ile de ilgilidir. Bir kaynağa göre[9] (Her ne kadar bu yazılar çoğunlukla kabul görmemiş de olsa)  pek çok dil öğrenmiştir. Bazı yazımlarında Elf lehçeleri hakkında bilgilere yer vermiş ve Pengolodh yine daha sonra bunları okuyarak bir çalışmasında kullanmıştır.[10]

Noldor’un Tirion’u sahiplenmesiyle Rúmil, Valar’ın bilgisine direkt olarak ulaşma fırsatı bulmuştur. Bu avantajı, Rúmil’i Ambarcanta (Dünya’nın Şekli) adındaki astronomik kısa bir deneme  yazmaya yöneltmiştir.[11] Bu çalışma, Arda’daki değişimi açıklamak üzeredir. Bu yüzden mutlaka Dünya’nın şeklini değiştiren İkinci Çağ’daki Numenor’un Düşüşü’nden sonra yazılmış olmak zorundadır.

Pengolodh 2.Çağ’ın ortalarında Valinor’a geldiğinde, Rúmil onun Quenta Silmarillion’unda bazı ekleme ve değişikliklere gitmiştir. Mandos’un ve Lorien’in gerçek isimleri, Námo ve Irmo’nun eklenmesi gibi.[12]

Birkaç dağınık not ve çeşitli yazıların giriş kısımları dışında, Rúmil’den hiçbir öyküde bahsedilmemiştir. İleriki yıllarda da ne yaptığı bilinmemektedir. Ælfwine, Eski Günler’den çok sonra, geldiğinde Rúmil ile hiç tanışmamış  yalnızca yazılarını okumuştur. Yani Rúmil Tol Eressëa’da görülmemiştir. Pengolodh oradadır ve Ælfwine’a Rúmil’in Ainulindale’sinin de aralarında bulunduğu pek çok hikaye anlatmıştır.[13] Rúmil’in ise hala Túna üzerindeki Tirion’da yaşıyor olması muhtemeldir.

Kaynakça:

  1. Kayıp Öyküler 1 – Önsöz
  2. The Peoples of ME – Shibboleth
  3. The Shaping of ME – The Earliest Annals of Valinor
  4. The War of Ring – Quendi and Eldar Appendix D
  5. HoME – Index
  6. Morgoth’s Ring – The Annals of Aman
  7. The Lost Road and Other Writings – The Later Annals of Valinor
  8. HoME – Of the Flight of the Noldor
  9. Kayıp Öyküler 1 – Ainur’un Müziği
  10. The Lost Road and Other Writings – The Lhammas
  11. The Shaping of ME – The Ambarkanta
  12. Morgoth’s Ring – The Later Quenta Silmarillion
  13. Morgoth’s Ring – Ainulindalë

 

Gondolinli Pengolodh:

Pengolodh, Orta-Dünya’nın en büyük tarih yazıcılarından biridir ve aralarından en ünlüsüdür. Bir Noldo ve Sinda’nın çocuğu olarak Nevrast’ta, Turgon’un eski diyarında doğmuştur. Daha sonralar Turgon’u takip etmiştir ve halkının bilgesi haline gelmiştir. İçinde Rúmil’in, Fëanor’un da bulunduğu  Lambengolmor yani Dilbilimci Üstadlar’ın en seçkin üyesi olmuştur.[1]

Pengolodh ismi Sindarindir ve muhtemelen “kwet-” “söyle-“ [2] ve “golodh” (noldo) [5] kelimelerinden türetilmiştir. Bu da “Konuşan/Anlatan Noldo” anlamına gelir. “Pengoloð”, “Pengolod” ve “Pengolot” gibi farklı çeşitlerde karşımıza çıkmaktadır ve bunlar Quenyada “Quengoldo” ve “Quendigoldo” olarak da geçer.[4] Ayrıca hem noldo hem de sinda kanına sahip olması sebebiyle Sindar tarafından “Thingódhel” yani “Gri Noldo” olarak da isimlendirilmiştir.[5]

Kayıp Öyküler’de bir yazıda; Tavrobel’de Ælfwine’a ev sahipliği yapan Gilfanon isimli bir elf, Ælfwine’a duyduğu hikayeleri anlatmış ve bunları yazmasını istemiştir. Bunlar da Pengolodh’un yazdıklarına bir alternatif olarak hikayelerde yer etmiştir ancak kaynakları oldukça belirsizdir.[3]

Pengolodh , Gondolin’in Düşüşü sırasında  Tuor ve Idril ile beraber Morgoth’un yaratıklarından kaçmış ve onları Sirion Limanı’na kadar takip etmiştir. Yanında çok değerli çalışmalarını ve bazı kitapları da götürmüştür. Sirion Limanları o sırada, Beleriand’ın her yerinden gelenlerin sığındığı bir mülteci kampına dönmüştür. Kısa zamanlı bir barış döneminde orada kalmalarına izin verilmiştir. Pengolodh ise Gondolin dışına çıkmasıyla yeni bir araştırma alanı keşfetmiş ve daha önce öğrenemediği farklı şeyler erişimine açılmıştır.[1]

Bu zamanlarda Pengolodh, Daeron’un icat ettiği Doriath’ta kullanılan rünik yazı sistemini görmüştür. Bu yazı sistemi nadir kullanılmıştır ve zaman geçtikçe de kullanımı azalmıştır. Fakat Pengolodh, Elfler “Certhas Daeron”u  (Pengolodh’un alfabeyi adlandırdığı şekli) tamamen unutmasın diye, bu şekilde yazılmış eserleri kopyalayarak çoğaltmış ve topluma da kültürel bir katkı sağlamıştır.[7]

Doriathlı Sindar, Beleriand Yıllıklarını veya bir başka deyişle Gri Yıllıkları yazıldıkları yerlerden diğer halkların yardımıyla Limanlar’a getirmişlerdir. Pengolodh da “olağanüstü” denilen tarihi hafızası ile bu görevde yardım etmiştir.[1] Burada merak konusu olan şey, bu sırada yazılanlara ekleme veya yorum yapılıp yapılmadığıdır. Nitekim yıllıklara bu sırada eklenmiş olabilecek yorumlar veya yanlış bilgiler, bizlerin şimdilerde tarihi kaynaklarda karşılaştığımız çelişkileri açıklayabilir. Beleriand Yıllıkları daha sonra Valinor’a taşınmıştır ancak bunu da Pengolodh’un yaptığına dair hiçbir işaret yoktur.[8]

Güneş Yılıyla İlk Çağ’ın sonunda, Noldor’un Batı’ya dönmesine izin verildi. Ancak Pengolodh Valinor’a hemen gitmedi. İkinci Çağ’da da Orta-Dünya’da uzunca bir süre kaldı ve daha çok bilgi topladı. Cüceler tarafından Khazad-dûm’da bir süre kalmasına izin verilmişti ve muhtemelen böylece cüce lisanı Khuzdul hakkında da birkaç şey kavramış oldu.[1]

Böylelikle bizler eskisini muhafaza etmek yerine, yeniden yapmayı tercih ettik. -Pengolodh
Böylelikle bizler eskisini muhafaza etmek yerine, yeniden yapmayı tercih ettik. -Pengolodh

Eriador’da bulunduğu bir müddet; İnsan, Elf ve diğer halkların dilleri hakkında Lammas (Diller Üzerine) isminde bir eser yazdı. Bu çalışmasında Rúmil’in dillerle ilgili çalışmalarından da yararlandı.[9] Ayrıca sadece Elf lehçeleriyle ilgili Lammasethen adında kısa bir çalışması da vardır.[10]

Sauron’un hakimiyeti Eriador’da güçlenmeye başlayınca Pengolodh sonunda Batı’ya, Eldamar Koyu’ndaki Tol Eressëa’ya doğru yelken açtı. Burada Tavrobel Köyü’nde kaldı (Tathrobel olarak da bilinir) ve Beleriand Yıllıkları’nı sürdürme görevini üstlendi. Ayrıca Onótimo’nun Güneş Yılları’nın başlangıcıyla yazımı durdurulan Yılların Öyküsü eserini de sürdürdü.[11]

Pengolodh’a, eski yazıların en eskisi Quenta Silmarillion’un yazarlığı bahşedilmişti fakat onun yaptığı yaşanmış hikayeleri ve efsaneleri tek bir yazımı devam eden kitapta toplamak oldu. Yazılarının ana kaynakları Rúmil’in ve kendisinin eserleriydi .(Yıllıklar, Ainulindale vb.) [12] Ayrıca bu sıralarda Rúmil Silmarillion’a birkaç ufak ekleme yapmıştır.[13]

Binyıllar sonra Ælfwine Tol Eressëa’ya geldiğinde Pengolodh’la tanışmıştır. Pengolodh ona pek çok hikaye anlatmış ve yazılarından bazılarını göstermiştir ve işte böylece, Eski Günler ile günümüz çağları arasında ana köprü kurulmuştur.

Kaynakça:

  1. The War of the Jewels – Quendi and Eldar Appendix D
  2. The Lost Road and Other Writings – Etymologies
  3. HoME Index – Appendix
  4. The Peoples of ME – Dangweth Pengoloð, Of Lembas
  5. The War of the Jewels – Quendi and Eldar Editorial Notes
  6. The Shaping of ME – The Earliest Annals of Valinor
  7. The Treason of Isengard – Appendix on Runes
  8. The War of the Jewels – The Grey Annals
  9. The War of the Jewels – Quendi and Eldar Author's Note 35
  10. The Lost Road and Other Writings – Lhammas
  11. The War of the Jewels – The Tale of Years
  12. The Lost Road and Other Writings – Quenta Silmarillion
  13. Morgoth’s Ring – The Later Quenta Silmarillion

 

Quennar i Onótimo:

Bu gizemli elf hakkında pek az şey bilinmektedir. Hatırı sayılır yaşına göre belli ki bir Noldo’dur ancak kimisine göre Güneş Yılları’nın başlangıcı ile yazmayı bırakması bunu gösteren başka bir unsurdur.

Gerçi Quennar bizim için önemi bilinen yalnızca üç eser yazmıştır ve bunlar hem Rúmil’in hem Pengolodh’un çalışmalarına etki etmiştir. İlk çalışması olan Zamanın Başlangıcı ve Hesaplanması, Aman Yıllıkları’nı başlatmıştır. Bu çalışma Valinor’da zamanın hesaplanması hakkında farklı farklı bilgiler içermektedir.[1]

Quennar’ın ikinci çalışması olan Yénonótië’yi  de (Yılların Sayımı) Rúmil,  Aman Yıllıkları’nda çokça kullanmıştır.

Quennar’ın üçüncü çalışması Yılların Öyküsü’dür. Bu çalışma Aman Yıllıkları ile içiçedir ve kimi kısımları neredeyse direkt olarak Yıllıklar’a geçmiştir. Quennar’ın Rúmil’inkileri, Rúmil’in Quennar’ın çalışmalarını okuduğu muhakkaktır çünkü birbirleriyle neredeyse birebir örtüşürler.

Fakat Valian Yılı 1500’e girilmesiyle beraber Fingolfin ve yoldaşlarının Helcaraxë’ı geçtikleri anlatılan notlardan birinde şöyle der: “Şimdiye kadar Quennar Onótimo yılların sayımını tamamladı ve derledi. Artık Pengolodh’un Eressëa’da yaptıklarını devam ettiriyor.”[2] Rúmil  gibi, Quennar da Tirion’da kalmayı tercih etmiş ve muhtemelen sürgünlerin ileri zamanlarda yaptıkları hakkında bir bilgisi olmamıştır. Eğer böyleyse niçin Aman’da yaşananları yazmaya devam etmediğini sormak gerekir. Ve neden Morgoth’un düşüşünden sonra kendi yazmayı bırakmış ancak Pengolodh’un yerine devam etmesine izin vermiştir?  Belki de basitçe yazma isteğini kaybetmiş olabilir.

Bir başka alternatif ise Fëanor’u Orta-Dünya’ya  doğru izlediği şeklindedir. Fakat tekrar “Neden yazmayı bıraktı?” sorusunu sormak gerekiyor. Bu ihtimale de ani bir ölüm en muhtemel şıktır. Orklar tarafından Yıldızlar Altındaki Savaş’ta öldürülmüş olabilir. Yine de, bu bilmecenin cevabı bilinmiyor.

Tolkien tarafından Quennar i Onótimo’nun isminin anlamı hiçbir yerde çevirilmemiştir. İsminin ilk kelimesi “anlatıcı”, i Onótimo ise muhtemelen bir sıfat olarak “hesaplayıcı” anlamına gelmektedir.[3]

Kaynakça:

  1. Morgoth's Ring – Annals of Aman
  2. The War of the Jewels – The Tale of Years
  3. Morgoth's Ring – Vinyar Tengwar

 

Limanlar’dan Dírhaval:

                Dírhaval; hayatı boyunca tek şarkı yazmış bir ozan olup, insanlık tarihinin en ünlüsü olmasına sebep olacak olan Narn i Chîn Húrin’ın (Húrin’in Çocukları’nın Öyküsü) yazarıdır. Başka yazdığı şarkısı varsa da kayıtlara geçmemiştir.

Dírhaval Hador Hanesi’nin bir üyesi olup, Dor-lómin’den kaçıp Sirion Limanları’na yerleşmiştir. Soyu sebebiyle hanesinin işleriyle pek ilgilidir ve mültecilerden bilgi toplamıştır. Böylece Doriath’lı Mablung’la tanışmış ve Mablung ona Túrin Turambar hakkında pek çok şey anlatmıştır. Şansına Andvír isminde bir de yaşlı bir adamla tanışmıştır. O ise Túrin’in çetesinin bir üyesi olan Andróg’un oğludur.

Dírhaval - Lambengolmor 4
Bir Dírhaval Tasviri

Burada topladığı bilgileri kullanarak Sindarin’de uzun bir şarkı yazmıştır. Aslında bu tüm zamanların en uzun şarkısıdır ve “minlamad thent” diye adlandırılan bir makamda yazılmıştır. Bu makam, Eski İngiliz aliterasyonlu biçimlerin aksine konuşma tarzındadır. Narn i Chîn Húrin; Húrin’in çocukları Nienor’un ve de özellikle Túrin’in kaderini anlatır. Bu hikaye Elfler tarafından çok övülen ve unutulamayan epey trajedik bir hikayedir. Túrin’in hayatını tümüyle anlatan tek eserdir ve ardından gelenler hep bu şarkıdan esinlenerek yazılmıştır.

Maalesef, Dírhaval Fëanor oğullarının Sirion Limanları’na saldırdığı üçüncü ve son Akraba Katli’nde öldürülmüştür.

Daha sonralar öykü, Tol Eressëa’ya elfler tarafından taşınmış ve Eski İngilizce’ye Ælfwine tarafından çevirilmiştir. Ancak o, şiirdeki aliterasyon ve kafiyeleri koruyamamış; Profesör Tolkien da tekrar yazmaya başlamış fakat ömrünün sonuna kadar tamamlayamamıştır.

Dírhaval isminin anlamı da bilinmemektedir. Muhtemelen Hador Hanesi’nin dilinden türemedir. Zaman zaman yanlış bir şekilde Dírhavel diye çağırıldığı olmuş fakat doğrusu Dírhaval’dır.[1]

Kaynakça:

  1. The War of the Jewels – Ælfwine and Dírhaval

 

 

İngiliz Ælfwine:

Ælfwine’nın olayı, Düz Yol’u (The Straight Road) keşfeden gemici olması ve Tol Eressëa’ya varması ile beraber başlar. Diğer vakanüvislere nazaran en ayırt edici özelliği ise insanların hüküm sürdüğü çağlarda doğan tek karakter olmasıdır. MS 869’da doğduğu bilinmektedir.

Ælfwine 10.yy’da Britanya’da yaşayan bir Anglo-saxon’dur. İsmi Eski İngilizce’de Elf-dostu demektir.  Kendisi Eärendil’in çok uzaktan torunu olup, tıpkı o ve onun soydaşları gibi deniz tutkusunu kanında taşımıştır. [1]

Kendisi bir denizciydi ve aynı zamanda Kral Edward’ın Lordu Odda’nın ozanlarından biriydi. “Wídlást” (çok-gezen) diye de çağırılmıştır ve babası, Óswine oğlu Éadwine’dır.

Ælfwine dokuz yaşına geldiğinde (878) babası, Éarendel isimli gemisiyle denize açılmış ve geri dönmemiştir. Danimarkalıların saldırıları sonucunda da Ælfwine’ın annesi, (ismi bilinmiyor) yaşadıkları yer olan Somerset’ten oğluyla beraber kaçarak Batı Galler’e, akrabalarının yanına yerleşmiştir.

Büyümesiyle beraber Galce’yi ve deniz sanatını öğrenip; doğduğu topraklara Somerset’e, Kral’a hizmet etmeye gitmiş ve deniz savaşlarına katılmıştır. Odda’nın hizmetinde birçok denize yelken açmış, Galler ve İrlanda’yı çok gez ziyaret etmiştir. Maceralarında sürekli deniz efsanelerinin peşinde koşmuştur. Batı’da, denize gömülmüş muhteşem bir kıtanın efsanesini böylece duymuştur. Efsaneye göre ada insanlarının mirasçıları İrlanda’ya yerleşmişler ancak sayıları çok azalmıştır. Ve bu ırkın varislerinin hepsi kanında deniz tutkusunu taşımış fakat Batı’ya gidenleri geri dönmemişlerdir. Ælfwine da kendisinin bu soydan olabileceğini böylece düşünmüştür.

915 yılı civarlarında, sonbaharda, Danimarkalılar Porlock’a saldırmışlardır. Ælfwine ve mürettebatı ilk saldırıda bulunmuşlar ve bir gece bir Danimarka takasını (cnearr) ele geçirmişlerdir. Şafak vakti Ælfwine, yakın arkadaşı Tréowine’a, efsane Kral Sheaf’ın Batı’daki topraklarına açılma niyeti olduğunu söylemiştir. Uzun bir yolculuk planlamıştır ve yanına alacağı azığı bile hazırlamıştır. Tréowine, en azından İrlanda’ya kadar ona eşlik edeceğini söylemiştir.

İrlanda’yı geçtikten bir süre sonra yolcular bitkin düştüler. “Rüya gibi bir ölüm” üzerlerine çökmeye başlamış ve tek tek bayılmışlardır. En son ayık kalan Tréowine ise bayılmadan önce Dünya’nın arkalarında akıp gittiğini görmüştür. Yani artık Düz Yol’a girmişlerdir. [2]

Ælfwine’ın mürettebatına bayıldıklarından sonra ne olduğu belirsizdir. Aslında onu Düz Yol’daki seyahatinde izleyen tam olarak kaç kişi olduğu da belirsizdir. Tek bilinen Tréowine’dır çünkü hikayede ismiyle bahsedilmiştir. Ancak o bile hikayenin bu noktasından sonra bir daha anılmamıştır. Bir versiyonda diğerleri İrlanda’da kalmışken başka bir versiyonda gemi Düz Yol’a girdiğinde su yüzeyinden yükselmeye başlarken aşağı atlamışlardır. [2]

Her halükarda, Ælfwine bir sahilde yatar şekilde uyanmıştır ve bir grup elfin gemisini kıyıya yanaştırdığını görmüştür. [2] Tol Eressëa’ya gelmiştir. Yakın zaman sonra adadaki Noldor’la tanışmıştır ve ona bazı isimler verilmiştir: “Eriol” (yalnız hayal kuran), “Angol” [sert kayalık, (anavatanındaki sahillere dayanarak)], “Sarothron” (seyyah). [1 -3] Zamanla adadakilerin dillerini öğrendikten sonra ise adanın iç kesimlerine doğru ilerlemiştir.

Çok geçmeden uzun süre konaklayacağı, Tavrobel adında bir yerleşkeye gelmiştir. Burada Pengolodh’la tanışmış ve Ælfwine ondan pek çok şey öğrenmiştir. Pengolodh ona Ainulindalë’yi anlatmış, Lammas’ı, Quenta Silmarillion’u, Altın Kitap’ı, Húrin’in Çocuklarının Öyküsü’nü, Aman ve Beleriand Yıllıkları’nı göstermiştir. [4-5-6-7-3] Ælwine bu çalışmaları gönülden öğrenmiş; Silmarillion’u, Yıllıklar’ı ve Öykü’yü -bir çoğunu Britanya’ya döndükten sonra olmak üzere- çevirmiş ve isimlere açıklama vermiştir. [6-7] Pengolodh ayrıca Ælfwine’ın bazı özel sorularını cevaplandırmıştır. Bunlardan birisi muhtemelen ikisinin beraber yazmış olduğu Dangweth Pengolodh(Pengolodh’un Cevabı) kitabında neşredilmiş ve Pengolodh aynı kitapta  ikinci bir açıklama olarak neden elf dillerinin değiştiğini açıklamıştır. [9]

Ælfwine
Ælfwine Tavrobel’e Geldiğinde

Ælfwine’ın Tol Eressëa’da ne kadar kaldığı bilinmemektedir. En azından yeni bir dili, kitapları öğrenip çeviriler yapacak yıllar süresince kaldığı tahmin edilebilir. Eninde sonunda Britanya’ya döndüğü bilinse bile sonra başına gelenler bilinmemektedir. Sadece; geri kalan zamanda, gelecekte Profesör Tolkien’ın çevirilerini yapacağı eserleri eski İngilizce’ye çevirmeye devam ettiği biliniyor. [4]

Kaynakça:

  1. Sauron Defeated – The Notion Club Papers (part two)
  2. The Lost Road and Other Writings – The Lost Road
  3. Parma Eldalamberon #11 1995: Gnomish Lexicon
  4. Morgoth's Ring – Ainulindalë
  5. The Lost Road and Other Writings – The Lhammas
  6. The Lost Road and Other Writings – Quenta Silmarillion
  7. The War of the Jewels – Ælfwine and Dírhaval
  8. The Shaping of ME- The Earliest Annals of Valinor
  9. The Peoples of ME- Dangweth Pengoloð

İkinci Kısım: Eserler

 

Kırmızı Kitap:

Bilbo Baggins’in yeğeni Frodo Baggins’e devrettiği ve daha sonralar Yüzük Kardeşliği’nin diğer üyelerinden bazılarının eklemeleriyle tamamlanan Batısınırları Kırmızı Kitabı, yazının başında bahsetmiş olduğum “Kırmızı Kitap ve Tolkien’ın Mitoloji Hayali” isimli başka bir yazımda ayrıntısıyla anlatıldığından burada tekrar işlenmemiştir. Okumak için tıklayınız.

İrfan Kitapları:

Bu kısımda ise özel olarak önem verdiğimiz ancak kimisinin yazarı bile bilinmeyen diğer eserlerden kısaca bahsedilecektir.

Akallabêth; Adûnaic’de “Yıkılmış” anlamına gelmektedir ve Númenor’un çöküşüne dair bilgiler içermektedir. Elendil tarafından yazılmıştır ve Gondor’da korunmuştur. [1] Orada Frodo Baggins ve Peregrin Took tarafından keşfedilmiş ve Kırmızı Kitap’ta kullanılmıştır. [2]

Aldudénie; Vanya Elemmíre tarafından yazılmıştır ve tüm Eldar tarafından bilinen Ağaçların Ölümü’nden bahseder. [3] İsmi, Quenyanın Vanya ağzında “İki Ağaca Mersiye” anlamına gelmektedir. (Noldo Quenyasında “d” ünsüzü tek başına telaffuz edilmeye uygun değildir.)

Kralların Kitabı; (The Book of the Kings) Gondor’da tutulan kayıtlardan biridir. Vekilharçların biyografilerini içerir. Frodo ve Pippin Kitap’ı görmek için izin almışlar, böylece Tolkien da çevirilerinde kullanmıştır. [2] Kötü kraliçe Berúthiel sayfalarından silinme onuruna nail olmuştur. [4]

Kahyâlar Kitabı; (The Book of the Stewards) Krallar Kitabı’na benzer bir kayıttır. Frodo ve Pippin’in görmelerine izin verildiği bilinmektedir. [2]

Dorgannas Iaur; “Eski Kıtaların Şekilleri” demektir ve bunlar hakkında bir defterdir. Torhir Ifant tarafından yazılmış ve Ælfwine’ın Silmarillion çevirilerinde, Beleriand krallıklarının sınırlarını belirlemek amacıyla kullanılmıştır. [5]

Indis i·Ciryamo; diğer ismiyle “Denizci’nin Karısı” Númenor’un altıncı kralı Tar-Aldarion ve karısı Erendis’in hayatı üzerinedir. Elendil sağolsun, bu da Númenor’un Çöküşü’nden kurtarılan pek az hikayeden birisidir. [1]

Eärendil Şarkısı; Eärendil’in bilinmeyen topraklarda ve denizlerdeki maceralarını anlatır. [6] İngilizce çeviri metninde ufak bir kısmının tahrif etmeden orijinal nazım biçimi koruduğu, burdan yola çıkarak da Húrin’in Çocuklarının Hikayesinde de görülen “minlamad thent” makamında olduğu düşünülmektedir. [7]

Gondolin’in Düşüşü’nün Şarkısı; Tuor’un Gondolin’e gelişinden ve şehrin Morgoth’a karşı yaptığı efsanevi savunmadan bahseder. [7] Pengolodh tarafından yazılmış olabilir. Şarkı muhtemelen daha sonra Silmarillion’da yer alan Gondolin’in Düşüşü bölümünü oluşturmuştur.[8]

Leithian Şarkısı; Beren ve Lúthien’in aşkını ve Silmaril maceralarını anlatır. Húrin’in Çocuklarının Hikayesi’nden sonra İlk Çağ’ın en uzun ikinci şarkısı olma özelliğini taşır. [9] “Ann-thennath” denilen makamda yazılmıştır. Üçüncü Çağ’ın sonlarında tümünü ezbere hatırlayan sadece Elrond kalmıştır. [10] Muhtemelen Bilbo Baggins’in “Elfçeden Çeviriler”inde yer almış olan eserin büyük bir kısmı Profesör Tolkien’ın çevirileriyle kurtulmuştur. Leithian, Türkçede “esaretten kurtulmak” anlamına gelmektedir. [11]

Narsilion;  Ay’ın ve Güneş’in yaratılışından bahseder. [12] Narsilion’un anar-ithil-ion kelimelerinden birleşim olduğu düşünülmektedir ve bu da basitçe “Ay ve Güneş’e Dair” anlamına gelmektedir.

Noldolantë; “Noldorun Düşüşü”, Alqualonde’deki Birinci Akraba Katli için Maglor tarafından yazılmış bir ağıttır. [13]

Shire’daki Eski Kelimeler ve İsimler; Meriadoc Brandybuck tarafından 4. Çağ’ın 11.yılında Erdiyarı Efendisi olmasından sonra yazılmış bir tezdir. Özel olarak, Rohirrim dili Rohirric ile Shire kelimeleri arasındaki ilişki incelenmiştir. Çalışma Brendi Konağı’nda saklanmıştır. [14]

Parma Culuina; veya Altın Kitap, Tol Eressëa’daki Cortirion şehrinde saklanmış olup, Pengolodh’un Quenta Silmarillion’u hazırlarken kullanmış olması ve daha sonradan Ælfwine’ın da görmesine izin verildiği için önemlidir. [15]

Quentalë Ardanómion; Cücelere hitap eden bir çalışmadır, hakkında fazla bir şey bilinmez. Ælfwine bunu Silmarillion çevirisindeki Cücelerle ilgili olarak kullanmıştır. [5] Quenyada “nóm” kelimesinin anlamı bilinmemesi sebebiyle “norn” (cüce) kelimesine benzetilerek, “Dünya’daki Cüceler’in Tarihine Dair” anlamına geldiği tahmin edilir.

Yılların Hesaplanması; Shire, Bree, Yarmavadi, Gondor ve Rohan’da kullanılan farklı takvimleri kıyaslayan bir metindir. Merry Brandybuck tarafından yazılmış olup, Brendi Konağı’nda saklanmıştır.

Yılların Öyküsü; muhtemelen Tooklar’ın meşhur Büyük Oyuklar’ında derlemiş olduğu, İkinci ve Üçüncü Çağ hakkında yazılan bir zaman cetvelidir. Bilgilerin büyük bir kısmı Ayrıkvadi’de elde ettikleri sayesinde Meriadoc Brandybuck tarafından sağlanmıştır. Çalışma tamamlandığı zaman Büyük Oyuklar’da muhafaza edilmiştir. Tolkien da Yüzüklerin Efendisi Ek B’deki bilgilerin çoğunu bu krolonojiye dayanarak neşretmiştir. [14]

Sarıcilt; Tooklar’ın evliliklerini, doğumlarını, ölümlerini ve toprak satışları gibi önemli işlerini  kaydeden bir defterdir. 3.Çağ’ın 2000 yılı kadar erken başlamış olup Frodo’nun zamanlarına kadar korunmuş olan kitap, Shire’ın en uzun süre dayanan dokümanı namını taşır. [16]

Kaynakça:

  1. Bitmemiş Öyküler – Üçüncü Çağ
  2. Yüzüklerin Efendisi – Ek A
  3. Quenta Silmarillion – Of the Sun and Moon and the Hiding of Valinor
  4. Bitmemiş Öyküler – Istari
  5. The War of the Jewels – The Later Quenta Silmarillion
  6. Quenta Silmarillion – XXIV
  7. The Lays of Beleriand – Poems Early Abandoned
  8. Quenta Silmarillion – XXIII
  9. Quenta Silmarillion – XIX
  10. The Lays of Beleriand – The Lay of Leithian
  11. Yüzük Kardeşliği – Karanlıkta Bir Bıçak
  12. Quenta Silmarillion – Of the Ruin of Beleriand and the Fall of Fingolfin
  13. Quenta Silmarillion – Of Beleriand and Its Realms
  14. Yüzüklerin Efendisi – (Orijinal Ön Söz)
  15. The Lost Road and Other Writings – Quenta Silmarillion
  16. Yüzüklerin Efendisi – Ek D

 

Not:

Kaynakçalarda belirtilen kitaplar dışındaki çeviriler, Måns Björkman'ın aşağıdaki linkte verilen 15.11.1998 tarihli "The Chroniclers of Arda" isimli makalesinden yapılmıştır.

  • forodrim.org/gobennas/chron_en.html
Yorumlar