Ana sayfa yedekler Ex Machina – Makinalar Düşünebilir mi?

Ex Machina – Makinalar Düşünebilir mi?

PAYLAŞ

Bilgisayar teknolojisinin babası ve yapay zekanın öncüsü Alan Mathison Turing’ı birçoklarınız Enigma şifresini çözen ve Nazilerin yenilmesini sağlayan kişi olarak tanıyorsunuz. Ama onun öne çıkan en önemli özelliği  1950 yılında sorduğu ve cevap aradığı şu cesur soruydu: Makinalar düşünebilir mi? Mind dergisinde yayınlanan ve onun ismini alan Turing testi ise bu sorunun cevabını sorguluyordu. 1950 yılında makinaları bile düşleyemeyen bir toplumda bu soruyu sormak nasıl cesurcaysa bu testin hâlâ uygulanıyor olması da Alan’ın zamanının ne kadar da ilerisinde olduğunu kanıtlıyor. Turing testinde denek sesten ve görüşten mahrum bırakılarak sorulan sorulara ve verilen cevaplara göre bilgisayarı insandan ayrıt etmeye çalışır. Eğer denek farkı anlayamamışsa test başarılıdır. Bilgisayar aradığımız yapay zekadır. Hali hazırda 2014 yılında Eugene Goostman bu testi geçmeyi başardı. Vladimir Veselov ve Eugene Demchenko tarafından geliştirilen Goostman, jüri üyelerini 13 yaşında bir çocuk olduğuna inandırdı.

Ex Machina, testin aksine karşısındakinin bir yapay zeka olduğunun apaçık farkında olan denek ve bizler üzerinden ilerliyor. Turing testinde deneğin sesten ve görüş alanından tamamen mahrum bırakıldığını söylemiştik. Ancak film tüm o yapay zeka gerçekliğine rağmen bizlere bir insan ve makina iletişimi sunuyor. Adeta testi uygulayan ve uygulatanların aslında kim olduğunu bize sorgulatıyor. Ve bizleri başka bir felsefi sorgulamanın içine çekiyor: Mary’nin Odası.

Deneğin karşılaştığı durum biraz olağanüstüdür. Karşısındaki yapay zeka insanlığa ve insanın kendisine dair her şeyi biliyordur. Zaten Ava’yı geliştiren kişi Blue Book isimli dünyanın en çok kullanılan arama motorunun sahibi. Bu nedenle Ava tüm verilerin %94’ünü zihninde barındıran bir robot. Peki bir robot bunca bilgiye rağmen insan olmanın ne demek olduğunu kavrayabilir mi? Yani bilmek ve farkında olmak onu bir insan yapabilir mi? Ya da bizim kendi ellerimizle yarattığımız bu robot sınırlarımızın ne kadar ötesindedir?  Biz bir robot olmayı kavrayabilir miyiz?

Mary’nin Odası isimli deneyde durum benzerdir. Siyah beyaz odada, siyah beyaz bir ekranda ömrü boyunca araştırma yapmaya zorlanan Mary’nin dünyası siyah ve beyazdan ibarettir. Mary görme alanında uzmanlaşıyor ve bir nesneye baktığında hangi rengi göreceğinin fiziksel bilgisini test etmeden öğreniyor. Yani havucun turuncu, domatesin kırmızı ve gökyüzünün mavi olduğunu biliyor. Ya da ona mavi ya da kırmızı denildiği zaman oluşacak bütün fiziksel bilgiyi ediniyor. Peki, Mary’nin bu siyah beyaz odasından çıkmasına izin verildiğinde ne olacak? Bu düşünce deneyi filmin Turing deneyinden sonraki en önemli temelini oluşturuyor. Ava’nın hayatı bir odadan ibarettir. Ancak ona gerçek dünya bütün çıplaklığıyla anlatılmıştır. Görmemiş olsa bile gerçek dünyaya dair her şeyi biliyordur. Peki,  her şeyi bilmek onu yaşamakla aynı şey midir? Platon’un Mağara metoforununda öne çıktığı filmde, Ava kendisi için yaratılan siyah beyaz odadan kurtulduğunda aklımıza bir soru geliyor. Ava bir insan olmayı başarmış mıdır? Yoksa yaratıcısının elinden kurtulan bir canavar mıdır?

Ex Machina filminin hangi temeller üstüne kurulduğunu artık biliyorsunuz. Film birçok güçlü ismi bünyesinde barındıran, reklamı neredeyse hiç yapılmamış, düşük bütçeli bir film. Aksiyon sahnelerinin neredeyse hiç olmadığı film diyaloglar üzerinden ilerliyor. Anlayacağınız felsefi sorulara kapı açarak ve bunlardan beslenerek oluşturulmuş. Eğer yapay zeka ile ilgiliyseniz filmi kesinlikle izlemelisiniz. Birçokları tarafından türünün en iyilerinden biri olarak gösterilen film benim için tüm zamanların en iyisiydi. Umarım keyif alırsınız.

“Senden nefret eden bir şey yaratmak garip değil mi?”

+ “Onu heteroseksüel olarak programladım. Tıpkı senin gibi.”

– “Beni kimse heteroseksüel olarak programlamadı. ”

+ “Buna kendin mi karar veriyorsun? Elbette programladım!  Doğa tarafından, çevre tarafından… Her ikisi tarafından…”

“Bilinçli bir makina yarattıysan bu insanlık tarihi değil. Tanrıların tarihi.”

“Haklısın. Ben bir tanrıyım!”

Yorumlar