Ana sayfa Middle Earth Filmler Tolkien Evreninin Görünmeyen Kısmı: Unseen World

Tolkien Evreninin Görünmeyen Kısmı: Unseen World

PAYLAŞ

Bu yazımızda, Yüzüklerin Efendisi ve Hobbit üçlemelerinde Tek Yüzük takıldıktan sonra puslu efektler ile gösterilmeye çalışılan; Tolkien’in Unseen World, Unseen Realm, Wraith-world tabirlerini kullandığı “öteki dünyaya” değineceğiz.

Tolkien evreninde Arda üzerindeki her şey ikiye ayrılırdı: müşahede alemi (görünen, Seen) ve gayb alemi (gözle görünmeyen, Unseen)

Müşahede Alemi (Seen)

Müşahede alemi: maddi nesneler ve yaşayan, nefes alan varlıkları kapsar. Normal gözle görülen her şey müşahede alemine aittir. Bazı varlıklar hem müşahede aleminde hem de gayb aleminde aynı anda yaşayabilirler mesela yüksek Elfler (Calaquendi yani Valinor’da yaşamış, Kutsal İki Ağacın ışığını görmüş Elfler) gibi güçlü varlıkların, gayb aleminde de farklı formları vardır.

Gayb Alemi (Unseen)

Gayb alemi: büyüye ait ruh dünyasının nesneleri ve yaratıklarıdır. Gayb alemi ne tamamen iyilikten ne de tamamen kötülükten oluşmaktadır; hem karanlık hem de aydınlık ruhsal varlıklar içermektedir. Burada yaşayan varlıklara değinelim.

Valar

Valar herhangi bir fiziksel forma bürünmeden gayb aleminde var olabilirdi. Öyle ki Elfler bile onları göremezdi.

Maiar

Olórin (Gandalf) gibi bazı Maiar’ın görünmez bir şekilde Valinor’daki Elfler arasında gezdiği ve Ossë’nin de görünmez bir şekilde kıyılarda dolaştığı söylenir.

Elfler

Valinor’da yaşamış Elfler’in hem müşahede hem de gayb aleminde formları vardır. Gayb alemindeki formları normalden farklıdır ve gayb alemindeki diğer varlıkları görme, onları etkileme yetenekleri vardır.

Frodo, Gandalf’a, Imladris’in Sauron’un birliklerinden güvende oluşunun sebebini sorduğunda, Gandalf şöyle cevap verdi: “Ayrıkvadi’de hala onun en büyük düşmanlarından bazıları ikamet ediyor: en uzak denizlerin ötesinden gelen, Elf bilgeleri ve Eldar beyleri. Onlar, Yüzüktayflarından korkmazlar, çünkü Kutlu Diyar’da bir süre yaşamış olanlar her iki alemde de aynı anda yaşamaktadırlar ve hem müşahede alemindekiler karşısında hem de gayb alemindekiler karşısında çok güçlüdürler.”

Ayrıkvadi

Tek Yüzük Taşıyıcıları ve Morgul Hançerleri

Tek Yüzük, onu parmağına geçirenin ruhlar alemine (wraith-world, yazının ilerleyen kısımlarında açıklanacaktır.) kaymasını ve orada varlıkların diğer formlarını görebilmesini sağlar. Yüzük taşıyıcısı dışardan bakıldığında görünmez olsa da gayb alemindeki varlıklar tarafından görülebilir durumdadır.

Ayrıca Morgul hançerlerinin de kişiyi, kalıcı olarak gayb alemine gönderme gücü vardır. Kitapta Frodo bu hançerlerden biriyle yaralandığında onu kurtarmaya gelen Glorfindel’in gerçek saf formunu görmüştür. (Bu görev filmde Arwen’e verilmiştir.) Bu formda Glorfindel, Valinor’un görkemli ışığını ve orada yaşayanların bilgeliğini ve irfanını taşımaktadır. (bu kavram Light of Valinor olarak geçer ve yazının ilerleyen kısımlarında açıklanacaktır.)

Tom Bombadil

Serideki en gizemli varlıklardan biri olan Tom Bombadil, Tek Yüzük’ü parmağına geçirmiş olan Frodo’yu görebilmiştir. Aslında bu olay doğrudan Tom Bombadil’in iki dünyada da yaşadığı anlamını taşımamaktadır; Tom Bombadil’in kimliği gibi bu olay da tam olarak açıklanamamıştır ve gizemini korumaktadır.

Mandos’un Salonları

Gayb alemi, Mandos’un Salonları’nda mevcuttu. Orta Dünya’da ölenlerin ruhları, kendilerini bekleyen farklı kader ile buluşana kadar Mandos’un Salonlar’ında beklerdi. Bir zaman sonra Elfler, Finrod’un da yaptığı gibi, tekrardan vücut bulup da (reenkarnasyon) Aman’da yaşamlarını sürdürebilirlerdi. Cüceler, Mandos’un Salonları’nda kendileri için yapılmış ayrı bir yerde beklerlerdi ta ki Dagor Dagorath sonrası Arda’nın yeniden inşaasında efendileri Aulë’ye yardım edecekleri vakit gelene kadar. İnsanlar ise onları Arda’nın bağından kurtulmalarını sağlayan kutlu kaderleri ile buluşana kadar Mandos’un Salonları’nda beklerlerdi.

Mandos’un çağrısına kulak vermeyen ruhlar gayb aleminin bir parçası olarak Orta Dünya’da kalabilirlerdi. Örneğin Cadı Kral, kendi tarafında savaşmaları için ruhları çağırmış olsa da Mandos’un Salonları’ndan bir ruhu tekrar geri çağırması mümkün değildir.

Mandos’un Salonları

Ruhlar Alemi (Wraith-world)

Ruhlar alemi, gayb alemine ait olan gerçekliğin gizemli bir alternatif yönüdür. Gayb alemindeki varlıklara en bariz örnek Yüzüktayflarıdır; Sauron’un onlara verdiği kılık olmadığı müddetçe müşahede aleminde herhangi bir formları ve görünümleri yoktur, dolayısıyla müşahede alemine etki edemezler.

Dokuz Yüzük, kısmen bir şeyleri ruhlar alemine çekebilen araçlardan biriydi. Görünüşe göre Yüzüktayflarına dönüşen İnsanlar, iki dünya arasındaki sınırda ikili bir varoluşa yol açmışlar ve hem bizim dünyamız olan müşahede aleminde hem de ruhlar aleminde bulunabiliyorlardı. Asırlar içinde solup, zayıfladılar ve müşahede alemindeki formları yok olmaya başladı; müşahede alemindeki kısmı bir forma sahip olurlarken daha çok gayb aleminde sağlam bir varoluşa sahip oldular.

Yüzüktayfları hançerlerini, hizmetkârlarını korkutmak amacıyla kullanmıştır. Öte yandan bu Nazgûl hançerlerinden ufak bir parça dahi Frodo’nun kalbine ulaşsaydı, Frodo yalnızca gayb aleminde yaşayan bir forma dönüşmenin yanında Nazgûller’e hizmet eden bir ruha dönüşürdü.

Esin Kaynağı

Her ne kadar Tolkien bu “öteki taraf” hakkında çok az ayrıntıyı bizle paylaşmış olsa da bu dünya, halk arasında sıkça konuşulmuş ve hikayelere konu olmuştur. Bu öykülerde, dünyamız ile kendi gizemli alemleri arasında paralel boyut olarak hareket eden ve çok da dost canlısı olmayan periler ve elfleri bulmak oldukça yaygındır. Tabii ki bu hikayelerin temeli “peri masalı” fikri kökenlilerdi ve Tolkien’in Elfleri ile bu masallardaki elfler oldukça farklıydı ancak bir noktada Tolkien’in ruhlar alemi fikrinin bu hikayeler ile bağlantılı olduğunu düşünülüyor.

Tasvirlere Yansıtılması

Yüzüklerin Efendisi: Yüzük Kardeşliği (2001)

Frodo’nun Tek Yüzük’ü taktığı sahneler bize gerçekliğin farklı ve dehşet verici bir versiyonunun gösteriyordu. Her ne kadar doğrudan dialoglar ile açıklanmasa da bu durumun sebebi Frodo’nun Tek Yüzük’ü takmasıyla ruhlar alemine kayıyor oluşuydu. Tek Yüzük’ün yaptığı bu kayma etkisi, Amon sûl’un harabelerinde yani Fırtınabaşı’nda Frodo’nun Tek Yüzük’ü takmasıyla Yüzüktayfları’nın asıl formlarını gördüğü sahnede daha net anlaşılıyor.

Kitapta Frodo, onu kurtarmaya gelen Glorfindel’in gerçek saf formunu görmüştür. Bu formda Glorfindel, Valinor’un görkemli ışığını ve orada yaşayanların bilgeliğini ve irfanını taşımaktadır. Filmde ise Glorfindel yerine Arwen geldiği için bu sahne tam olarak kitaptaki gibi olmamıştır. Ancak filmde de Frodo, Arwen’in müşahede aleminde herkes tarafından görünen formunu görmemiştir: aslında gezgin elbisesi ile gelen Arwen’i, beyaz elbiseli ve parıltılı ışıklar ile görmüştür. Frodo’nun böyle görmesinin sebebi Morgul hançerlerinin etkisidir.

Frodo’yu kurtarmaya gelen Arwen

Yüzüklerin Efendisi: Yüzük Kardeşliği (Bilgisayar oyunu, 2002)

Bu oyunda, Tek Yüzük’ü taktığınızda ekranın kenarları alev efektleriyle ovalleşir ve Sauron’un Göz’ünün şeklini alırdı. Frodo’yu oynayan oyuncu, saflık çubuğu boşalana kadar sadece gayb aleminde kalabiliyordu. Sadece Yüzüktayfları gayb alemini görebiliyor, Orklar ve kurtlar gibi düşmanlar göremiyorlardı.

Middle-earth: Shadow of Mordor (2014) & Middle-earth: Shadow of War (2017)

Oyunun ana karakteri Talion, öldükten sonra ölüm ile yaşam arasında arafta (wraith world) sıkışmış olan Celebrimbor tarafından yeniden hayata döndürülür ve bu sayede ruhlar alemini görme yeteneğine sahip olur. Oyunun ilerleyen zamanlarında bu etki, yüzük sayesinde Eltariel isimli karaktere de geçer. Bu yetenek Talion ve Eltariel’e, duvar arkalarını ve görünmez olan çeşitli varlıkları görme imkanı verir.

Talion & Celebrimbor

The Light of Valinor

Valinor’un Işığı, sadece Kutsal İki Ağaç’ın görkemli ve saf halini temsil etmekle kalmayıp, Kutsal Topraklar’da yaşamış kişilerin sahip olduğu saf bilgelik ve kavrama gücünü de temsil etmektedir.

Valinor’un Işığı, herhangi bir kötülük dünyaya yayılmadan önceki ışıktan türetilmiş; mantık ve güzelliğin sağlam bir şekilde bağlanmasıyla ortaya çıkmış sanatın ışığıdır.

Öyle anlaşılıyor ki, Valinor’un Işığı etrafa yayılan bir nitelikteydi. Aman’a giden Elfler, Valar tarafından bilgelik ve güzellik ile kutsanmış ve diğer Elf ırklarına göre çok yüce bir konuma gelmişlerdi. Noldor, isyan ederek Orta Dünya’ya geldiğinde sahip oldukları Valinor Işığı’nı da beraberlerinde getirdiler ve Orta Dünya’ya yaydılar. Böylelikle İnsanlar da daha yüce bir halk oldu.

Esin Kaynağı

Hristiyanlıkta, herhangi bir kötülük yayılmadan veya herhangi bir şey yaratılmadan önce, bizzat Tanrı’nın kendisine yakın olan İşlememiş Işık (Uncreated Light) kavramı vardır. Ve bu Tabor Işığı’nı inceleyen bir Ortodoks teolojisi dalı vardır. Kendisi de koyu bir Katolik olan Tolkien’in buradan ilham aldığını düşünülmektedir.

Ingwë, Finwë ve Elwë Valinor’da

Kaynaklar

  1. Tolkien Gateway
  2. Silmarillion
  3. Kayıp Öyküler
  4. Yüzüklerin Efendisi: Yüzük Kardeşliği
  5. Yüzüklerin Efendisi: İki Kule
  6. The War of the Jewels
  7. Morgoth’s Ring
Yorumlar